Dictatuur herken je altijd meteen TOCH?
Deze tekst zal vast weerstand oproepen. Zoals zo vaak. De felste reacties zullen persoonlijke aanvallen zijn. Dat zegt genoeg. Dat zegt mij dat de tekst iets raakt wat veel mensen liever niet onderzoeken.
De reacties zullen voorspelbaar zijn.
Van:
Je overdrijft.
Je bagatelliseert echte dictaturen.
Je weet duidelijk niet waar je het over hebt.
Je beseft niet hoe goed we het hier hebben.
Tot:
Als het je hier niet bevalt, ga dan weg.
Jij bent typisch iemand die alleen maar klaagt.
Wat stel jij dan voor?
Die laatste drie vind ik zelf de meest onthullende reacties. Kritiek wordt hier niet gezien als betrokkenheid, maar als ondankbaarheid. Alsof goed burgerschap een loyaliteitsverklaring is, geen kritisch contract.
En precies daar zit de kern. Wie dit zegt, verdedigt niet zozeer de democratie, maar het beeld van democratie dat veiligheid geeft. Want zolang Nederland duidelijk geen dictatuur is, hoeft niemand verder te kijken.
*
Dictaturen herken je altijd meteen. Toch?
Dat denken we tenminste graag. Er is één leider, één verhaal, één waarheid. Geen verkiezingen, geen tegenspraak, geen vrijheid.
Nederlanders zeggen met opgeluchte trots: Wij zijn geen dictatuur. Zeker niet! Wij zijn een democratie!
Want wij hebben verkiezingen.
Want wij hebben persvrijheid.
Want wij hebben een rechtsstaat.
Want wij hebben een debat.
Op papier dan.
In een klassieke dictatuur zegt de macht: dit mag niet.
In Nederland zegt de macht: dit mag nog wel, maar liever niet.
En als je het tóch doet: dan doen wij alsof jij het probleem bent.
Een dictatuur verbiedt oppositie.
Wij noemen oppositie ‘polariserend’, ‘gevaarlijk’, of ‘ondermijnend voor het vertrouwen’.
Een dictatuur censureert.
Wij ‘factchecken’, ‘labelen’, ‘modereren’ en ‘ontmoedigen bereik’.
Vrije meningsuiting mag zolang die niet te veel mensen bereikt.
Een dictatuur houdt haar burgers in de gaten.
Wij noemen het data-analyse, veiligheid, algoritmes, camera’s, metadata en ‘voor uw eigen bestwil’.
Een dictatuur regeert via noodwetten.
Wij doen het ‘tijdelijk’.
Tot het tijdelijk permanent blijkt en niemand nog weet wanneer het ooit teruggedraaid zou moeten worden.
In een dictatuur worden grote beslissingen boven het volk genomen.
Bij ons heet dat:
Europese verplichtingen
Internationale verdragen
Experts die het beter weten
En als volk kun je hiertegen geen bezwaar maken.
Een dictatuur heeft één waarheid.Wij hebben er meerdere zolang ze allemaal tot dezelfde conclusie leiden.
En verkiezingen?
Die hebben dictaturen soms ook.
Wij hebben ze echter iets geraffineerder gemaakt: Je mag kiezen wie het beleid uitlegt, niet of het beleid er komt.
Partijen wisselen.
Coalities schuiven.
Maar de richting staat vast.
Het verschil tussen Nederland en een dictatuur is niet dat wij vrij zijn.
Het verschil is dat velen nog net genoeg vrijheid ervaren om niet in opstand te komen.
Wij mogen (nog) klagen.
Wij mogen (nog) boos zijn.
Wij mogen (nog) cynisch zijn.
Wij mogen (nog) ‘alles’, behalve daadwerkelijk beslissen.
En dat is misschien wel de meest succesvolle vorm van macht.
Een systeem waarin mensen zichzelf blijven vertellen dat ze vrij zijn, terwijl elke structurele keuze buiten hun bereik ligt.
De juiste vraag is niet: Is Nederland een dictatuur?
De juiste vraag wat mij betreft is: Hoeveel democratie moeten we nog verliezen voordat het woordje ‘democratie’ alleen nog maar precies dát is: Een woord zonder inhoud.
Blijf alert, blijf kritisch.
